Eilandjestransplantatie niet voor elke diabetespatiënt
Enkele kranten, waaronder het Haarlems Dagblad en De Telegraaf, meldden vorige maand dat er in Engeland een nieuwe, revolutionaire behandeling is toegepast die mensen met diabetes type I, suikerziekte, kan genezen: de eilandjestransplantatie. Dr. Eelco de Koning (Nierziekten) stelt dat er slechts een klein aantal patiënten mee kan worden geholpen. In Leiden zal de ingreep ook uitgevoerd worden, maar hij werkt tegelijkertijd aan een alternatieve aanpak: “In stamcellen zie ik meer toekomst.”
door WILLY VAN STRIEN
Bij patiënten met diabetes mellitus type 1 zijn de groepjes insulineproducerende cellen in de alvleesklier, de zogenoemde eilandjes van Langerhans, door het afweersysteem vernietigd. Insuline, een hormoon dat ervoor zorgt dat suiker uit het bloed wordt opgenomen door bijvoorbeeld spieren, is onmisbaar. Diabetespatiënten hebben regelmatig insuline-injecties nodig. In Engeland heeft een aantal diabetespatiënten nu eilandjes van donoren geïmplanteerd gekregen; zij hoeven minder vaak insuline te spuiten, of helemaal niet meer.
“Nieuw is dat trouwens niet”, zegt dr. Eelco de Koning (Nierziekten). “In andere landen,
bijvoorbeeld Canada, Verenigde Staten, Duitsland en België, worden al langer eilandjes getransplanteerd.” Het LUMC mag sinds kort als enige in Nederland zowel eilandjes uit alvleesklieren van donoren isoleren als de transplantatieprocedure gaan uitvoeren. De Koning is hier voorzitter van de werkgroep Klinische Eilandjestransplantatie waarin de afdelingen Chirurgie, Nierziekten, Klinische Farmacie, Endocrinologie en Immunohemato-logie en Bloedtransfusie een centrale rol spelen. “Er is een wachtlijst van patiënten; we wachten nu op geschikte donororganen waar we vervolgens nog eens een voldoende aantal eilandjes van goede kwaliteit uit moeten isoleren”, zegt hij.
En daarmee is meteen het grootste probleem aan de orde gesteld. Het aantal beschikbare en geschikte alvleesklieren waaruit de eilandjes geïsoleerd kunnen worden – in Nederland maximaal 25 per jaar – is mager als je bedenkt dat er jaarlijks meer dan tweeduizend nieuwe patiënten met diabetes type 1 bij komen.
Ook als er wel voldoende donoren zouden zijn, zou overigens lang niet elke diabetespatiënt in aanmerking komen. De Koning: “Na een eilandjestransplantatie zouden de patiënten afweerremmende middelen moeten slikken om te voorkomen dat het afweersysteem het donorweefsel vernietigt. Deze afweerremmende middelen kunnen zeer vervelende bijwerkingen veroorzaken. Daar moet het voordeel van de transplantatie wel tegen opwegen. Voor mensen die met insuline-injecties hun bloedsuikerspiegel goed stabiel houden moet je met een eilandjestransplantatie zeer terughoudend zijn.”
Voor wie vindt hij een eilandjestransplantatie wel een optie? “Om te beginnen zijn er patiënten bij wie door de diabetes de nieren het niet meer goed doen en die een niertransplantatie krijgen. Deze patiënten komen in aanmerking voor een gelijktijdige alvleeskliertransplantatie, zodat ze weer over insulineproducerende cellen beschikken. Die mensen slikken toch al afweeronderdrukkende middelen. De eilandjes in een getransplanteerde intacte alvleesklier functioneren tot op heden beter dan geïsoleerde, getransplanteerde eilandjes, dus zo’n dubbele transplantatie is eerste keus”, zegt De Koning. “Maar als de nieuwe alvleesklier verloren gaat, dan willen we bij die mensen eilandjes gaan transplanteren.”
Als dat goed gaat, wil hij dat vervolgens ook gaan doen bij patiënten die ernstige complicaties hebben doordat de bloedsuikerspiegel met insuline-injecties niet goed te regelen is. Dan moet wel worden afgewogen of het slikken van afweerremmende middelen te prefereren is boven de ongemakken en risico’s van diabetes. De Koning werkt voor een jaar aan het Joslin Diabetes Center (Harvard Medical School) in Boston (vs) om alle aspecten van de transplantatieprocedure goed in de vingers te krijgen. “De eilandjes vormen slechts één procent van de alvleesklier en het vereist veel ervaring om ze er in goede staat uit te krijgen.”
Vanwege het tekort aan donoren werkt De Koning ook aan een alternatief voor eilandjestransplantatie: eilandjes kweken uit stamcellen, een vorm van celtherapie die past binnen het LUMC-brede nieuwe thema regeneratieve geneeskunde. “De alvleesklier bestaat vooral uit cellen die spijsverteringssappen produceren. In de wand van de kanaaltjes waardoor die sappen worden afgegeven aan de darm zit een bepaald type stamcellen. We kunnen die kweken en dan kunnen er groepjes cellen ontstaan die op eilandjes lijken; sommige daarvan produceren insuline. Ik ben momenteel aan het onderzoeken, hoe we de ontwikkeling van insulineproducerende cellen kunnen bevorderen en ik ga dat werk in Leiden voortzetten. Als het lukt, kunnen we van een beperkt aantal donoren een groot aantal eilandjes kweken voor diabetespatiënten.”
Ook dan zouden de patiënten afweerremmende middelen moeten slikken, dus ook voor deze aanpak komen niet alle patiënten met diabetes in aanmerking. Maar de patiënten die baat zouden hebben bij de behandeling, zouden niet op een donor hoeven te wachten.
A+ A-
Om de letters groter of kleiner te maken houdt u de controltoets ingedrukt en drukt dan op + of -
