StartpaginaDiabetesDialyseNPTxArtikelenNieuwsLinksInloggenAgendaDonorGastenboekForum

Dialyse:

Heamodialyse

Peritoniaaldialyse

Peritoniaaldialyse:

PD Catheter

Algemeen:

Startpagina

Sitemap

Contact

Colofon

Disclaimer

Spoelvloeistof

Peritoneaal-dialyse
Peritoneaal dialyse, kortweg PD genoemd, is de methode van dialyseren waarbij de patiënt continue 1,5 tot 3 liter speciaal geprepareerd water (dialysaat of dialysewater) in de buikholte heeft zitten. Na vier à vijf uur moet het water worden verschoond. Dit verschonen wordt spoelen genoemd. De hoeveelheid water dat een patiënt in de buikholte krijgt, is o.a. afhankelijk van diens gewicht.

CAPD
Om peritoneaal te kunnen dialyseren moet bij de patiënt operatief een kunststof slangetje (de catheterslang) in de buikholte worden ingebracht. Om te voorkomen dat de catheterslang uit de buikholte kan worden getrokken, wordt het aan de binnenzijde van de buikwand vastgehecht. Het gedeelte dat uit de buik hangt, is ongeveer 50 cm lang en aan het eind ervan zit de catheter. Dit is een soort ventiel, waaraan de aan- c.q. afvoerslang van de zakken waarin het water zit, kan worden bevestigd. Nadat een PD patiënt zich heeft aangekoppeld is er een gesloten systeem.

Het dialysewater dat in de buikholte zit, wordt bij elkaar gehouden door het buikvlies. Dat is een zak waar in ook onder meer de lever, maag en darmen zitten.
Op dit buikvlies zitten de aderen zo dicht aan de oppervlakte dat het dialysewater door de stoffen die er in zitten met het bloed in die aderen een reactie kan aangaan. Daardoor wordt 10 - 15% (zie inleiding dialyse) afvalstoffen uit de bloedbaan onttrokken.
In het dialysewater zit ook glucose en dat onttrekt vocht aan de bloedbaan. Het water is leverbaar met drie verschillende hoeveelheden glucose per liter. Afhankelijk daarvan wordt er meer of minder vocht uit de bloedbaan onttrokken. Eén en ander heeft tot gevolg dat, nadat het dialysewater een paar uur in de buikholte heeft gezeten, er naast de afvalstoffen ook een halve tot driekwart liter vocht per keer wordt onttrokken aan het bloed. Bij vier spoelingen zou dat inhouden dat er per dag twee à drie liter overtollig vocht uit het bloed wordt onttrokken. Echter, omdat het water bij CAPD-ers 's nachts en bij APD-ers overdag veel langer dan viereneenhalf uur in de buikholte zit, wordt die hoeveelheid in het algemeen niet gehaald. Na viereneenhalf uur loopt het vocht weer terug in de bloedbaan, omdat de glucose is uitgewerkt.
Verder "went" het buikvlies aan de glucose, waardoor er steeds meer van nodig is om dezelfde hoeveelheid vocht te kunnen onttrekken. Omdat het niet mogelijk is de hoeveelheid glucose per liter water onbeperkt te verhogen kan peritoneaal dialyse niet tot in het oneindige worden voortgezet.

Er zijn twee methoden om peritoneaal te dialyseren. Deze zijn:

* CAPD, welke letters staan voor Continue Ambulante Peritoneaal Dialyse en
* APD, welke letters staan voor Automatische Peritoneaal Dialyse



Wat is het verschil tussen CAPD en APD?

Het verschil tussen de beide methoden is dat de CAPD-er vier keer per dag handmatig moet spoelen. Deze handelingen worden bij de APD-er overgenomen door een apparaat dat 's nachts vier tot zeven wisselingen (spoelingen) volledig automatisch afhandelt.

CAPD (Continue Ambulante Peritoneaal Dialyse)
Het handmatige werk van de CAPD-er houdt in dat de catheter moet worden opengezet voor het uitlopen en dat deze moet worden dichtgezet als het inlopen wordt gestart. Voor dit laatste moet er een buisje met de hand worden gebroken.
De meeste patiënten wisselen (spoelen) vier keer per dag, waarbij in het algemeen de nachten mogen worden overgeslagen. De vierde spoeling moet daarom zo laat mogelijk worden verricht en de eerste spoeling van de volgende dag zo vroeg mogelijk. In de praktijk wordt er ongeveer om 8.00 / 13.00 / 17.30 en 22.00 uur gespoeld.
Na het spoelen moet de uitloopzak met het "oude" water worden gewogen, zodat te zien is hoeveel vocht er is onttrokken. Afhankelijk van het protocol van het desbetreffende ziekenhuis wordt dit ook op andere manieren gedaan.

Als de patiënt niet voldoende geholpen is met vier spoelingen per 24 uur, omdat de klaring (zie verder) dan te gering is, wordt een vijfde spoeling noodzakelijk. Een te geringe klaring houdt in dat er te weinig afvalstoffen uit het bloed worden onttrokken. De vijfde spoeling vindt voor de CAPD-er meestal midden in de nacht automatisch plaats op een vooraf op een apparaat (de Quantum van de firma Baxter) aangegeven tijd. De patiënt hoeft dan niet wakker te worden, maar zit wel verbonden aan het apparaat, dat overigens niet dezelfde is als die voor de APD spoelingen.

Hoe werkt het CAPD spoelen in de praktijk?
Het dialysewater moet ongeveer dezelfde temperatuur hebben als het lichaam. Dat kan door het water een paar uur van tevoren in een warmtebox te leggen. Het water kan ook in een magnetron worden verwarmd en als de patiënt zonder een dergelijke warmtebron zit, kan het ook nog worden verwarmd door de zak in warm water of op een radiator te leggen.
Er zitten altijd een lege en een volle zak samen verpakt. De slangen van die zakken zitten aan elkaar verbonden, zodat er uiteindelijk maar één slang aan de catheter moet worden gekoppeld.
In verband met het infectiegevaar moet het aan- als afkoppelen secuur gebeuren door uit de wind of tocht te gaan zitten en niet op de catheter te hoesten. Tot slot moet er na elke spoeling een nieuw beschermingsdopje op de catheter worden gezet. Verder mag de onbeschermde opening ervan nooit met de vingers worden aangeraakt. Voorts moet de tijd dat het beschermingsdopje eraf is, zo kort mogelijk worden gehouden.
Geadviseerd wordt een mondkapje op te hebben tijdens het aan- en afkoppelen.

Als de zakken eenmaal zijn aangekoppeld, kan de lege zak op de grond of in een emmer worden gelegd, dit in verband met mogelijke lekken. De volle zak moet hoog worden opgehangen, zodat het water uit de buik kan weglopen en het schone water er daarna in kan lopen. Een breekbuisje in de aanvoerslang voorkomt dat het in- en uitlopen door elkaar loopt.
Als de wisseling voltooid is mag het oude water door het toilet worden gespoeld. Alle slangen, zakken enz. worden na elke spoeling weggegooid.

APD (Automatische Peritoneale Dialyse)

De APD-er hoeft zich niet vier keer per dag handmatig aan en af te koppelen en te kijken dat het uitlopen is gestopt enz. Hij hoeft zich slechts eenmaal aan te koppelen aan een apparaat, de homechoice, dat 's nachts volautomatisch om de paar uur een volledige spoeling verricht. Het verwarmen van het water is voor de APD-er ook makkelijker, omdat het apparaat dat doet tijdens het dialyseren. Er wordt hetzelfde water gebruikt als bij de CAPD methode.

Hoe werkt APD spoelen in de praktijk?

Zowel het aantal keren dat moet worden gespoeld, de hoeveelheid water enz, die daarvoor per keer moeten worden gebruikt en de tijd dat het water in de buikholte moet blijven zitten, kunnen door de APD-er zelf in het geheugen van de homechoice worden gezet. Elke keer dat deze machine, hij is zo groot als een computer, daarna wordt aangezet, staat op het display exact wat de volgorde is van de te verrichten handelingen. Nadat de gebruiker zichzelf heeft aangekoppeld, is een druk op de startknop voldoende om het gehele proces van 4 - 10 wisselingen automatisch te laten verlopen.

Afhankelijk van het aantal spoelingen, moet er 10 - 20 liter water, in zakken van verschillende inhoud, aan de homechoice worden vastgekoppeld. Het apparaat moet op ongeveer gelijke hoogte naast het bed staan.
Een van de zakken is de "moederzak", die op de warmteplaat ligt. Alle andere zakken worden met die moederzak verbonden via een verdeelstation, waardoor de moederzak telkens na een wisseling opnieuw kan worden gevuld. Het oude water wordt door de machine rechtstreeks in de afvoer van een wasbak of vaste afvoer gepompt. De afvoer moet daarom binnen een straal van ongeveer een meter of drie van het bed verwijderd zijn.
Voor het slapen moet de APD-er zich aan een slang van het apparaat koppelen en ligt de hele nacht vast aan dit apparaat. Daarbij gelden dezelfde eisen ten aanzien van secuurheid als bij een CAPD spoeling. Het is mogelijk je tussendoor even af- en aan te koppelen.
Aan het eind van de behandeling zijn er slechts lege zakken over. De te noteren gegevens, zoals de hoeveelheid onttrokken vocht, de totale tijdsduur enzovoort zijn voortdurend op de display van de machine uit te lezen en kunnen worden overgenomen in de dagelijkse rapportage.
In de eerste weken kan de APD-er voelen dat het water in en uit zijn lichaam wordt gepompt, wat enige slaapstoornissen met zich mee kan brengen. Meestal is dat van voorbijgaande aard.
De APD-er moet altijd eerst een paar maanden op de CAPD methode dialyseren. Een van de redenen is dat sommige patiënten overdag toch nog één keer handmatig moeten spoelen.

Voor- en nadelen van peritoneaal dialyse ten opzichte van haemodialyse

De voordelen van PD zijn:

1. De peritoneaal dialyse patiënt hoeft niet twee of drie keer per week naar een dialyse centrum. Bij haemodialyse moet de patiënt drie maal per week zijn huis uit naar het dialysecentrum. Het maakt daarbij niet uit of hij nu stijf staat van de griep of dat de sneeuw een meter hoog tegen de voordeur is aangewaaid.

2. De PD-er is veel mobieler dan de haemodialyse patiënt. De haemodialyse patiënt moet zich aan het rooster van het dialysecentrum houden. De PD-er kan, als hij zich fit genoeg voelt, alle spullen meenemen zonder vooraf iets te regelen om een paar dagen of weekend op stap te gaan. Hij moet voor een tripje van drie dagen echter wel ongeveer 40 liter water (inclusief enige reserve) meenemen.

Voor langere vakanties moet er, afhankelijk van de bestemming, een tot twee maanden van tevoren met de leverancier worden geregeld waar en wanneer het water en de andere hulpmiddelen moeten worden afgeleverd.
De APD machine heeft een deugdelijke koffer en mag in vliegtuigen soms als handbagage mee.

3. De peritoneaal dialyse patiënt mag normaliter anderhalve liter vocht per dag drinken. Bij haemo patiënten is dat niet meer dan een halve liter.

De nadelen van PD zijn:

1. Er is een vergrote kans op een buikvliesontsteking (peritonitis). Doordat er een open verbinding van de buikholte is, is de kans op een buikvliesontsteking vele malen groter dan bij haemodialyse patiënten die deze verbinding in het geheel niet hebben. De bacterie die een peritonitis veroorzaakt kan ook op andere manieren in het buikvlies komen.
Bij een buikvliesontsteking is het zaak direct naar het ziekenhuis te gaan. Wachten tot de volgende dag, zelfs als midden in de nacht de eerste verschijnselen van een buikvliesontsteking zich openbaren, is volstrekt verkeerd, al was het maar omdat de patiënt de volgende ochtend soms niet eens meer in staat is om op eigen kracht het ziekenhuis te bereiken.
Los van de additionele gevaren van een buikvliesontsteking, aantasting van darmen en andere ingewanden, kan het vooral pijnlijk zijn. Dit hoeft niet bij iedere patiënt zo te zijn. De pijn is te vergelijken met een kies waarvan de zenuw ontstoken is, maar dan een kies ter grootte van de gehele buikholte. Gemiddeld heeft een peritoneaal dialyse patiënt één keer per twee jaar een peritonitis.

2. Een tweede nadeel is dat peritoneaal dialyse patiënten nog wel eens ondervoed raken, terwijl zij vaak zwaarder zijn dan voor de dialyse. De reden is dat het peritoneaal dialyseren flink wat plasmaeiwitten onttrekt aan het bloed. Het eiwitadvies is hoger dan bij gezonde voeding wordt aanbevolen nl. 1,2 gram eiwit per kg lichaamsgewicht bij peritoneaal dialyse tegen 0,8 gram eiwit bij gezonde voeding (en predialyse). Als de verloren eiwitten niet worden bijgegeten, gaan de lichaamseiwitten verloren. Dit heeft tot gevolg dat de patiënt zich steeds slapper en lamlendiger gaat voelen en de ondervoeding is een feit.
Het probleem lijkt makkelijker oplosbaar dan in de praktijk vaak mogelijk is. Door de peritoneaal dialyse komt er nogal wat suiker - de glucose, die noodzakelijk is om het vocht te onttrekken - in het bloed terecht en dit geeft met de 2 à 3 liter water, dat ook in de buikholte zit al snel een vol gevoel. Daardoor is de eetlust vaak geheel verdwenen.

3. Een derde nadeel is dat de CAPD-er vrijwel de hele dag bezig is met dialyseren. Dag in dag uit. Bij haemodialyse is dat niet het geval.
Elke wisseling kost plm. 40 minuten. Tel daar de administratie, voorraadbeheer, schoonhouden spoelruimte bij op dan kost het gemiddeld 4 uur per dag.